Arabuluculuk nedir? Arabuluculuk, bir özel hukuk uyuşmazlığının tarafsız bir arabulucu eşliğinde görüşülmesidir. Arabulucu görüşmeyi yürütür ve gerektiğinde çözüm önerisi sunabilir. Kararı taraflar verir. Kanun bazı davalardan önce başvuruyu zorunlu tutar. Diğer elverişli uyuşmazlıklarda taraflar isterlerse ihtiyari arabuluculuğa başvurabilir. Her iki durumda da anlaşma tarafların kabulüne bağlıdır.
Zorunlu ve ihtiyari arabuluculuk arasındaki fark nedir?
Zorunlu arabuluculukta kanunun kapsadığı bir davayı açmadan önce arabuluculuk sürecinden geçmek gerekir. Buna dava şartı arabuluculuk denir. Başvuru yapılmadan dava açılırsa mahkeme davayı dava şartı eksikliği nedeniyle usulden reddeder. Başvuru yapılmış fakat anlaşamama son tutanağı dilekçeye eklenmemişse mahkeme, tutanağın sunulması için bir haftalık kesin süre verir.
İhtiyari arabuluculukta taraflar görüşmeye kendi istekleriyle başlar. Dava açılmadan önce veya dava devam ederken bu yol seçilebilir. Örneğin iki gerçek kişi, aralarında yapılan bir ödemenin iadesi konusunda uyuşamıyorsa ve uyuşmazlık üzerinde serbestçe anlaşabiliyorsa, birlikte sicile kayıtlı bir arabulucu seçebilir. Aile içi şiddet iddiası içeren uyuşmazlıklar arabuluculuğa elverişli değildir. 6325 sayılı Kanun m.1–3, 13–14 ve 18/A
Zorunlu arabuluculuk hangi davalarda uygulanır?
- İş uyuşmazlıkları: Kıdem ve ihbar tazminatı, ücret, fazla çalışma ve işe iade talepleri başlıca örneklerdir. İş kazası veya meslek hastalığından doğan maddi ve manevi tazminat ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davaları istisnadır. 7036 sayılı Kanun m.3
- Ticari uyuşmazlıklar: Ticari dava niteliğindeki ve konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davaları kapsamdadır. 6102 sayılı Kanun m.5/A
- Tüketici uyuşmazlıkları: Tüketici mahkemesinde görülen davalarda kural olarak başvuru gerekir. Tüketici hakem heyetinin görevine giren uyuşmazlıklar ve heyet kararına itirazlar istisnalardandır. Başvuru yolunu seçerken ilgili yılın parasal sınırını ve talebin niteliğini kontrol edin. 6502 sayılı Kanun m.73/A
- Kira uyuşmazlıkları: Kira tespiti ve ihtiyaç nedeniyle tahliye davası örnektir. İcra ve İflas Kanunu uyarınca ilamsız icra yoluyla tahliye hükümleri istisnadır. Kira tespitinde başvuru süreci
- Diğer uyuşmazlıklar: Taşınır veya taşınmazın paylaştırılması ve ortaklığın giderilmesi, Kat Mülkiyeti Kanunu’ndan ve komşuluk hukukundan doğan uyuşmazlıklar ile tarımsal üretim sözleşmesinden doğan hukuk uyuşmazlıkları da ilgili düzenlemelerde yer alır. 6325 sayılı Kanun m.18/B ve Tarımsal üretim sözleşmelerine ilişkin düzenleme
Arabuluculuk başvurusu nasıl yapılır?
- Dava şartı varsa dava için yetkili mahkemenin bulunduğu yerdeki arabuluculuk bürosuna başvurun. Büro yoksa görevlendirilen yazı işleri müdürlüğüne başvurulur.
- Taraf bilgilerini, ulaşılabilir iletişim bilgilerini ve hangi taleplerle başvurduğunuzu belirtin. Örneğin iş uyuşmazlığında ücret ve fazla çalışma taleplerini ayrı yazın.
- Büro arabulucuyu görevlendirir. Taraflar listedeki bir arabulucu üzerinde anlaşırsa o kişi görevlendirilebilir. Arabulucu taraflara ulaşır ve toplantıyı düzenler.
- İhtiyari arabuluculukta taraflar, Adalet Bakanlığı siciline kayıtlı bir arabulucu seçebilir. Uyuşmazlık konusunu ve ücret koşullarını görüşme öncesinde netleştirebilirler.
Kanunun genel kuralına göre dava şartı arabuluculuk, arabulucunun görevlendirilmesinden itibaren üç hafta içinde sonuçlandırılır. Zorunlu hâllerde süre en fazla bir hafta uzatılabilir. Ticari uyuşmazlıklarda özel süre altı hafta, zorunlu hâllerde uzatma en fazla iki haftadır. Büroya başvurudan son tutanağa kadar zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez. Son tutanaktan sonra özel dava açma sürelerini ayrıca kontrol edin. 6325 sayılı Kanun m.18/A ve TTK m.5/A
Arabuluculuk ücreti kim tarafından ödenir?
Dava şartı arabuluculuk bürosuna başvuru sırasında başvuru harcı alınmaz. Taraflar anlaşırsa ücret, aksi kararlaştırılmadıkça taraflar arasında eşit paylaşılır. Anlaşma sağlanmazsa genel kural olarak iki saatlik ücret Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır. Görüşme iki saati aşarsa aşan kısmı, aksi kararlaştırılmadıkça taraflar eşit öder. Bakanlığın karşıladığı tutar dava açılırsa yargılama gideri olarak değerlendirilir. Tüketici uyuşmazlıklarında özel ücret hükümleri bulunur.
İhtiyari arabuluculukta ücret ve masrafları görüşme başlamadan önce arabulucuyla konuşun. Tarife, uyuşmazlığın türüne, para ile ölçülüp ölçülmediğine ve sürecin sonucuna göre değişebilir. 2026 Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi
Arabuluculukta anlaşma olursa hukuki sonuçları nelerdir?
Üzerinde anlaşmaya varılan hususlarda dava açılamaz. Anlaşma kısmi ise bu sonuç yalnız anlaşmaya giren konular için geçerlidir. Örneğin taraflar sadece ödenmemiş ücret konusunda anlaşmışsa kıdem tazminatı talebi, anlaşmanın kapsamı dışında kalabilir. İmzalamadan önce hangi taleplerin kapsandığını, ödeme tutarını ve vade gibi yükümlülükleri açıkça yazın.
Anlaşmaya uyulmazsa belge icraya konulabilir mi? Anlaşma belgesi icra edilebilirlik şerhi aldığında ilam niteliğinde belge sayılır ve icraya konulabilir. Kanunun şerhi zorunlu tuttuğu hâller dışında, taraflar ve avukatları ile arabulucu birlikte imzalamışsa ayrıca şerh gerekmez. Ticari uyuşmazlıklarda avukatların ve arabulucunun birlikte imzası da bu sonucu sağlar.
Bazı anlaşmalarda şerh zorunludur. Örneğin kira, ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşuluk uyuşmazlıklarının 18/B kapsamındaki anlaşma belgelerinde şerh alınır. Taşınmazın devri veya taşınmaz üzerinde sınırlı ayni hak kurulmasına ilişkin 17/B kapsamındaki anlaşmalarda da şerh zorunludur. 6325 sayılı Kanun m.17/B, 18 ve 18/B
Arabuluculukta anlaşma olmazsa ne olur?
Anlaşma sağlanmazsa arabulucu son tutanağı düzenler. Dava şartı kapsamındaki uyuşmazlıklarda dava açacak kişi, tutanağın aslını veya arabulucunun onayladığı örneğini dilekçesine ekler. İlk toplantıya geçerli mazeret olmadan katılmamak, sonradan dava açılırsa yargılama giderleri ve vekâlet ücreti bakımından sonuç doğurabilir.
Son mevzuat kontrolü 14 Kasım 2026. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Başvuru yolu ve süreler, uyuşmazlığın türüne ve talebe göre değişebilir.